Kredyty mieszkaniowe Warszawa Kredyt hipoteczny Warszawa

Dowiedz się: Jakie są koszty ubezpieczenia na życie przy kredycie hipotecznym?

Data dodania: 16 grudnia 2025 r. / Aktualizacja: 9 września 2025 r.
Jakie są koszty ubezpieczenia na życie przy kredycie hipotecznym Jakie-sa-koszty-ubezpieczenia-na-zycie-przy-kredycie-hipotecznym

Ubezpieczenie powiązane z kredytem hipotecznym chroni bank i rodzinę kredytobiorcy. Nie jest obowiązkowe ustawowo, lecz często bywa wymogiem banku lub warunkiem niższej marży.

Składki liczone bywają dwojako: jako stały procent od kwoty kredytu albo jako procent od malejącego salda. To wpływa na całkowity koszt finansowania i na wysokość raty.

Ważne są zapisy w OWU: karencje, wyłączenia oraz cesja praw na bank z klauzulą wypłaty nadwyżki rodzinie. Przykładowo, jedna z ofert sugeruje około 220 zł miesięcznie dla kredytu 600 000 zł.

Ubezpieczenie może także zmieniać parametry oferty. Ubezpieczenie pomostowe podnosi marżę do wpisu hipoteki; dla umów po 17.09.2022 r. część kosztów może podlegać zwrotowi po uprawomocnieniu wpisu.

Kluczowe wnioski

  • Polisa często wymagana przez bank, choć nieobowiązkowa prawnie.
  • Składki: stałe od kwoty lub malejące od salda — różne skutki dla raty.
  • Sprawdź OWU: karencje, wyłączenia i zapisy o cesji oraz nadwyżce.
  • Przykładowy koszt: ~220 zł/mies. dla kredytu 600 000 zł w jednej z ofert.
  • Ubezpieczenie pomostowe i zwroty po wpisie hipoteki mają znaczenie dla kosztów.

Dlaczego bank wymaga ubezpieczenia na życie przy kredycie hipotecznym i czy jest ono obowiązkowe?

Banki często wymagają polisy, by ograniczyć ryzyko niespłacenia zobowiązania w razie śmierci lub trwałej niezdolności do pracy kredytobiorcy. Prawo nie nakłada obowiązku posiadania ochrony, lecz bank może uzależnić decyzję kredytową i wysokość marży od jej posiadania.

Sprzedaż wiązana, czyli przymus kupna polisy w określonym towarzystwie, jest zabroniona. Natomiast sprzedaż łączona — oferta z preferencją cenową przy zakupie polisy w banku — jest dopuszczalna.

Możesz zaproponować własną umowę z rynku, jeśli spełnia kryteria banku: odpowiednia suma, zakres ochrony i cesja na rzecz banku. W praktyce niektóre instytucje akceptują polisy indywidualne.

  • Dlaczego wymóg: zabezpieczenie spłaty.
  • Wyjątki: pojedynczy kredytobiorca lub duża różnica w dochodach — bank może bardziej nalegać.
  • Konsekwencje rezygnacji z polisy bankowej: wyższa marża i droższy kredyt mimo niższej składki.
Aspekt Co sprawdza bank Skutek dla klienta
Suma ubezpieczenia Równa saldu lub wyższa Spełnienie wymogu → lepsze warunki
Zakres ochrony Śmierć, trwała niezdolność, czasami poważne choroby Pełna akceptacja polisy
Cesja na bank Wymagana w większości ofert Ułatwia wypłatę środków na spłatę kredytu

Jakie są koszty ubezpieczenia na życie przy kredycie hipotecznym

Praktyczne widełki stawek pomagają zaplanować budżet. Orientacyjnie składki wynoszą 0,02–0,06% miesięcznie od kwoty lub salda. Dla kredytu 600 000 zł to około 220 zł miesięcznie w jednej z popularnych ofert.

Ile kosztuje ubezpieczenie w praktyce zależy od modelu wyliczeń. Banki stosują dwie metody: procent od pierwotnej kwoty (stała składka) lub procent od malejącego salda (składka maleje z czasem).

Ile płacisz jednorazowo vs. doliczane do raty

Składka może być zapłacona jednorazowo lub rozłożona na raty. Jednorazowa bywa nominalnie tańsza, lecz zwiększa kwotę finansowania.

Wpływ oferty banku na całkowity koszt kredytu

Zakup polisy często wiąże się z lepszą marżą. Rezygnacja z polisy bankowej może podnieść RRSO i zwiększyć całkowity koszt kredytu o dziesiątki tysięcy zł w horyzoncie 20–30 lat.

Element Typowe wartości Wpływ
Składka miesięczna (przykład) ~220 zł (600 000 zł) Dodatek do kosztów stałych
Model naliczania 0,02–0,06% miesięcznie Stała vs malejąca składka
Płatność Jednorazowo / doliczana do raty Wpływa na kwotę finansowania
Efekt na marżę Niższa marża przy polisie Możliwa oszczędność w TCO
  • Porównaj warianty z polisą i bez — sprawdź całkowity koszt.
  • Zwróć uwagę, czy suma ochrony maleje razem z saldem.
  • Zrób kalkulację TCO dla różnych ofert przed decyzją.

Jak banki i ubezpieczyciele naliczają składkę — metody i czynniki ryzyka

Ubezpieczyciele wybierają dwie główne metody kalkulacji: stałą stawkę od początkowej kwoty kredytu lub procent od bieżącego salda zadłużenia. To decyduje, czy składka pozostaje niezmienna, czy maleje wraz ze spłatami.

ubezpieczenia życie

Procent od kwoty kontra procent od salda

Model stały oznacza prostą, przewidywalną składkę od kwoty początkowej.

Model malejący liczy procent od aktualnego salda, więc opłata spada z czasem. Warto zapytać o możliwość zmiany modelu w trakcie trwania umowy.

Wiek, stan zdrowia i zawód

Starszy wiek i gorszy stan zdrowia zwykle podnoszą składkę znacząco. Prace podwyższonego ryzyka, jak budownictwo czy transport, często generują zwyżki.

Okres kredytowania i umowy dodatkowe

Dłuższy okres oznacza dłużej płaconą ochronę i ryzyko wzrostu składek w przyszłości. Każde rozszerzenie — poważne choroby, pobyt w szpitalu czy trwała niezdolność — zwiększa poziom składki.

  • Suma ubezpieczenia równa saldu zabezpiecza bank, ale nadwyżka pomaga rodzinie.
  • Towarzystwa stosują różne taryfy — porównuj oferty i pytaj o indywidualny underwriting.
  • Proś o opcję przejścia z modelu „od kwoty” na „od salda” lub renegocjację przy spadku ryzyka.

Polisa bankowa czy indywidualna — co wybrać, aby obniżyć koszt ubezpieczenia kredytu

Wybór między polisą od banku a ofertą z rynku wpływa bezpośrednio na całkowity koszt i wygodę. Decyzja powinna łączyć kalkulację finansową z analizą zakresu ochrony.

Sprzedaż łączona w banku często oznacza niższą marżę i mniej formalności. To wygodne rozwiązanie: jedna umowa, jedno miejsce obsługi i szybkie akceptacje.

Sprzedaż łączona: marża, oprocentowanie i pozorne oszczędności

Uwaga na pozorne korzyści: niższa marża może nie rekompensować wyższej składki. Porównaj RRSO i sumaryczny koszt w całym okresie kredytowania.

Polisa indywidualna z cesją na bank: elastyczność zakresu i sumy ubezpieczenia

Polisa z rynku, z cesją na bank, daje większą elastyczność. Możesz dopasować zakres, sumę i dodatki tak, by lepiej chronić rodzinę i jednocześnie obniżyć opłatę.

  • Zalety polisy bankowej: wygoda, szybsze procedury, często preferencyjna marża.
  • Przewagi polisy indywidualnej: lepszy zakres, możliwość negocjacji ceny i dodatków.
  • Proces cesji: formalne przeniesienie prawa do świadczenia na bank z klauzulą wypłaty nadwyżki rodzinie.

Sprawdź oferty banku i porównaj je z polisami z rynku. Czasem najlepszą taktyką jest zakup polisy zewnętrznej spełniającej warunki banku i przekierowanie oszczędności na nadpłatę kredytu.

Warunki umowy mają znaczenie: na co zwrócić uwagę w OWU przed podpisaniem

Zanim podpiszesz umowę, przeczytaj fragmenty dotyczące karencji, wyłączeń i definicji zdarzeń. To one decydują, kiedy ochrona zaczyna działać i kiedy możesz spodziewać się wypłaty.

Karencja i wyłączenia odpowiedzialności — kiedy świadczenie nie zostanie wypłacone

Karencje zwykle trwają 3–6 miesięcy dla śmierci z przyczyn chorobowych. Dla poważnych chorób mogą sięgać nawet 12 miesięcy.

Typowe wyłączenia to samobójstwo w początkowym okresie, prowadzenie pod wpływem alkoholu i choroby istniejące przed zawarciem umowy.

Cesja praw na bank — jak zabezpieczyć interes rodziny i nadwyżkę świadczenia

Dopilnuj, by cesja była jasno sformułowana. Wskaż zapis o wypłacie nadwyżki rodzinie po spłacie zobowiązania. W polisie indywidualnej cesję trzeba ustanowić odrębnie.

Definicje zdarzeń (wypadek, śmierci, trwała niezdolność) a realna ochrona

Sprawdź znaczenie pojęć w OWU — różnice w definicjach wpływają na decyzję o wypłacie. Ustal też procedury i dokumenty potrzebne do zgłoszenia roszczenia.

„Starannie przeanalizowana umowa to krótszy czas wypłaty i mniejsze ryzyko odmowy.”

  • Sprawdź okresy karencji i listę wyłączeń.
  • Zabezpiecz zapis o nadwyżce dla rodziny.
  • Dokładnie czytaj definicje wypadku i trwałej niezdolności.

Przykładowe koszty w liczbach i kontekście innych ubezpieczeń przy kredycie

Przykładowe wyliczenia pokazują, jak różne polisy wpływają na miesięczny budżet. Dla modelowego kredytu 600 000 zł jedna z ofert bankowych wskazuje ok. 220 zł miesięcznie za ochronę życia.

kredycie hipotecznym

Ubezpieczenie nieruchomości i wkład własny

Polisa dla nieruchomości o wartości 700 000 zł to zwykle około 600–612 zł rocznie. Składka odnawiana jest co rok i wpływa na koszty stałe.

Niski wkład własny zwiększa marżę o około 0,2–0,3 p.p. To może podnieść ratę o około 84 zł miesięcznie aż do spadku LTV poniżej 80% (przykład: ~7 224 zł przez 86 miesięcy).

Ubezpieczenie pomostowe — dziś i zwroty

Ubezpieczenie pomostowe oznacza tymczasowo wyższą marżę do czasu wpisu hipoteki. Dla kredytów po 17.09.2022 r. bank zwraca pobrane opłaty po uprawomocnieniu wpisu.

Rodzaj Przykładowa wartość Wpływ na budżet
Polisa na życie ~220 zł/mies. Stały koszt miesięczny
Ubezpieczenie nieruchomości 600–612 zł/rok Roczne obciążenie
Niski wkład własny +0,2–0,3 p.p. marży (~84 zł/mies.) Zwiększenie raty do spadku LTV
Ubezpieczenie pomostowe Podwyższona marża czasowo Zwracane po wpisie (kredyty po 17.09.2022)

Pełny obraz: zestawienie przykładowe pokazuje obowiązkowe wydatki około 25 940 zł i opcjonalne około 91 214 zł, co razem może przekroczyć 117 000 zł w całym okresie kredytowania. Porównuj oferty i negocjuj warunki od początku.

Zakres ochrony dopasowany do sytuacji: co naprawdę ma sens

Zakres ochrony polisy powinien odpowiadać realnemu ryzyku rodziny i długości spłaty. To decyzja, która wpływa na spokój najbliższych i na wysokość składki.

Podstawa to ochrona w razie wypadku i śmierci. Najbezpieczniej, gdy suma ubezpieczenia przynajmniej równa jest aktualnemu saldu kredytu. Dzięki temu zadłużenie nie obciąży pozostających przy życiu.

Podstawa: wypadek, śmierci i suma równa saldu kredytu

Minimalna sensowna ochrona wypłaca kwotę umożliwiającą spłatę zobowiązania. Takie ustawienie chroni rodzinę przed natychmiastową koniecznością sprzedaży majątku.

Warto sprawdzić, czy suma maleje wraz ze spłatą i jak wygląda procedura cesji na bank oraz zapis o wypłacie nadwyżki rodzinie.

Dodatki: poważne zachorowanie, niezdolność do pracy, pobyt w szpitalu — kiedy warto

Rozszerzenia mogą znacząco poprawić bezpieczeństwo, zwłaszcza przy kredycie na 20–30 lat. Priorytetowo traktuj trwałą niezdolność do pracy.

Poważne choroby i hospitalizacja warto rozważyć, gdy rodzina ma jednego głównego żywiciela. Upewnij się o definicjach i karencjach — niektóre świadczenia zaczynają działać po 6–12 miesiącach.

Element Korzyść Kiedy warto
Śmierć (wypadek) Spłata salda Obowiązkowe minimum
Trwała niezdolność Kontynuacja płatności Jednoosobowe gospodarstwo
Choroby krytyczne Jednorazowa pomoc finansowa Długie okresy kredytowania
Pobyt w szpitalu Dodatek do dochodu Ryzyko kosztownego leczenia
  • Dobór sum i zakresu: dostosuj do sytuacji rodzinnej i poduszki finansowej.
  • Kolejność priorytetów: śmierć i trwała niezdolność, potem choroby krytyczne i hospitalizacja.
  • Rewizja ochrony: regularnie aktualizuj zakres wraz ze spadkiem salda kredytu.

„Wybieraj modułowe polisy — dają elastyczność bez konieczności likwidacji całej ochrony.”

Jak zminimalizować koszt ubezpieczenia życia przy kredycie hipotecznym

Możesz znacząco obniżyć wydatki na polisę przez porównanie ofert i świadome negocjacje jeszcze przed podpisaniem umowy. Krótkie decyzje teraz przyniosą oszczędności przez cały okres spłaty.

Porównanie ofert banku i rynku oraz negocjacje warunków marży

Sprawdź różne oferty banków i produkty z rynku. Polisa bankowa często daje niższą marżę, lecz zewnętrzna polisa może być tańsza w całkowitym horyzoncie.

  • Porównuj RRSO i sumę składek, nie tylko miesięczną ratę.
  • Negocjuj akceptację polis z rynku — część banków dopuszcza to bez utraty benefitów.
  • Poproś o scenariusz wpływu marży na koszt kredytu.

Dopasowanie sumy i okresu ochrony do malejącego salda kredytu

Dopasuj sumę do salda lub wybierz mechanizm malejącej sumy. To prosty sposób, by składka spadała wraz ze spłatami.

  • Ustal okres ochrony zgodny z okresem spłaty.
  • Renegocjuj zakres, gdy saldo znacząco spadnie.

Unikanie zbędnych dodatków i świadome czytanie OWU

Ogranicz dodatki do tych, które realnie ochronią rodzinę. Unikaj szerokich opcji z licznymi wyłączeniami.

  • Czytaj OWU: karencje, wyłączenia i definicje zdarzeń wpływają na wartość polisy.
  • Użyj porównywarek i doradców, aby ocenić oferty ubezpieczeń i zakresy.
  • Kalkuluj koszt ubezpieczenia w całym okresie, nie tylko miesięcznie.

„Porównanie ofert i świadome czytanie OWU to najpewniejsza droga do realnych oszczędności.”

Wniosek

Wniosek

Podsumowanie pomaga przekształcić dane i oferty w praktyczną decyzję dla rodziny. Ubezpieczenie życie przy hipotece zwiększa bezpieczeństwo, a wybór polisy wpływa też na marżę i całkowity koszt kredytu hipotecznego.

Licząc wydatki, traktuj składki razem z ratą kredytu i innymi polisami (nieruchomości, pomostowe). Czytaj OWU: karencje, wyłączenia i definicje decydują o realnej ochronie.

Preferuj rozwiązanie dopasowane do sytuacji — polisa bankowa może być wygodna, a indywidualna z cesją często lepiej chroni rodzinę. Negocjuj akceptację polisy z rynku i dopasuj sumę do malejącego salda.

Zasada praktyczna: porównaj oferty banku i rynek, policz scenariusze, czytaj umowę i wybierz opcję, która realnie zabezpieczy bliskich przy rozsądnym koszcie ubezpieczenia.

FAQ

Dlaczego bank żąda polisy na życie i czy to obowiązek?

Banki często wymagają ochrony na życie jako zabezpieczenia spłaty kredytu w razie śmierci kredytobiorcy. Nie wszystkie instytucje narzucają własną polisę — prawo nie nakłada obowiązku wykupienia ubezpieczenia w banku, lecz bank może uzależnić ofertę lub warunki kredytu od posiadania ochrony. Możesz zaproponować polisę indywidualną z cesją na bank.

Ile można zapłacić za polisę do kredytu hipotecznego?

Koszt zależy od sumy ubezpieczenia, wieku, stanu zdrowia i okresu kredytowania. W praktyce stawki miesięczne mieszczą się w szerokim przedziale — od kilkudziesięciu do kilkuset złotych. Przykładowo, dla dużego zobowiązania składka może wynieść około 200–300 zł, ale konkretna cena zależy od wyliczeń ubezpieczyciela.

Czy składka jest jednorazowa czy doliczana do raty?

Oba rozwiązania występują w praktyce. Możesz zapłacić składkę jednorazowo (np. przy polisie na cały okres kredytu) lub rozłożyć ją i doliczyć do rat kredytowych. Każda z opcji ma konsekwencje podatkowe i kosztowe — rozłożenie składki zwiększa oprocentowanie efektywne kredytu.

Jak oferta banku wpływa na całkowity koszt kredytu?

Bankowa polisa sprzedawana w zestawie z kredytem może obniżać marżę lub oferować promocyjne warunki, ale często zawiera wyższą cenę ubezpieczenia. Trzeba porównać RRSO kredytu z polisą bankową i bez niej, by ocenić rzeczywiste oszczędności. Uwaga na opłaty dodatkowe i warunki rezygnacji.

Na jakiej podstawie naliczana jest składka?

Ubezpieczyciele biorą pod uwagę sumę ubezpieczenia, wiek, stan zdrowia, zawód, tryb życia i okres ochrony. Metody wyliczania różnią się: niektórzy liczą procent od początkowej kwoty kredytu, inni od malejącego salda, co obniża składkę w czasie.

Co znaczy procent od kwoty vs. procent od salda zadłużenia?

Procent od kwoty kredytu oznacza stałą bazę obliczeń przez cały okres, więc składka nie maleje wraz ze spłatą. Procent od salda zadłużenia powoduje, że składka spada wraz z redukcją długu. Dla klienta korzystniejsze zwykle jest rozliczanie od salda.

Jak wiek i zdrowie wpływają na cenę polisy?

Im starszy kredytobiorca i więcej schorzeń, tym wyższa składka lub wyłączenia odpowiedzialności. Zawody o podwyższonym ryzyku i nałogi także podnoszą cenę. Czasem ubezpieczyciel wymaga badań medycznych przy wyższych sumach.

Czy dłuższy okres kredytowania oznacza wyższą składkę?

Zwykle tak — dłuższy okres zwiększa całkowite ryzyko, dlatego ubezpieczenie na 30 lat będzie droższe niż na 15 lat przy tej samej sumie. Dodatkowe umowy (np. od niezdolności do pracy) również podnoszą koszt.

Polisa bankowa czy indywidualna — co wybrać?

Polisa bankowa bywa wygodna i zintegrowana z kredytem, lecz jej cena może być wyższa. Polisa indywidualna z cesją na bank daje większą elastyczność zakresu i warunków oraz często lepszy stosunek ceny do ochrony. Warto porównać oferty rynkowe przed decyzją.

Czym jest sprzedaż łączona i jakie ma wady?

Sprzedaż łączona polega na oferowaniu kredytu i polisy w pakiecie. Bank może rekompensować niższą ratę oprocentowania ceną ubezpieczenia. Minus to mniejsza przejrzystość kosztów i trudność w zmianie polisy bez utraty korzystnych warunków kredytu.

Co to znaczy cesja praw i jak chronić rodzinę?

Cesja daje bankowi prawo do świadczenia z polisy w pierwszej kolejności do spłaty kredytu. Można negocjować, by nadwyżka świadczenia trafiła do rodziny. Sprawdź zapisy OWU i zadbaj o klauzulę umożliwiającą wypłatę nadwyżki beneficjentom.

Na co zwracać uwagę w OWU przed podpisaniem?

Sprawdź definicje zdarzeń objętych ochroną, karencje, wyłączenia odpowiedzialności, tryb zgłaszania szkody, okres ochrony i sposób ustalania sumy. Zwróć uwagę na punkty dotyczące samookaleczenia, chorób przewlekłych i działalności zawodowej.

Co to jest karencja i kiedy może uniemożliwić wypłatę?

Karencja to okres od zawarcia umowy, w którym ubezpieczyciel nie wypłaca świadczenia dla niektórych zdarzeń. Przykładowo, śmierć z przyczyn naturalnych w ciągu kilku miesięcy od rozpoczęcia polisy może nie być objęta.

Jak rozumieć pojęcia: wypadek, śmierć, trwała niezdolność?

Wypadek to nagłe zdarzenie zewnętrzne powodujące uraz. Śmierć to koniec życia, ale OWU precyzuje wyłączenia. Trwała niezdolność oznacza stałą utratę zdolności do pracy w określonym wymiarze. Dokładne definicje znajdziesz w OWU — różnią się między ubezpieczycielami.

Ile kosztuje polisa dla modelowego kredytu 600 tys. zł?

W przykładach rynkowych składka miesięczna może oscylować wokół 200–250 zł dla pełnej ochrony, ale wartości te są poglądowe. Dokładny koszt zależy od wieku, sumy, zakresu oraz formy płatności.

Co to jest ubezpieczenie nieruchomości i ubezpieczenie niskiego wkładu?

Ubezpieczenie nieruchomości chroni budynek przed zdarzeniami losowymi. Ubezpieczenie niskiego wkładu własnego (UWK) zabezpiecza bank przy małym udziale własnym klienta i zwykle jest obowiązkowe przy mniejszym wkładzie — podnosi to koszty kredytu.

Czym jest ubezpieczenie pomostowe?

To polisa stosowana do czasu wpisu hipoteki w księdze wieczystej. Ma wyższą składkę, ale bank wymaga jej, gdy zabezpieczenie nie zostało jeszcze formalnie ustanowione. Po wpisie klient otrzymuje prawo do zwrotu nadpłaconych składek w określonych warunkach.

Jak dopasować zakres ochrony do realnych potrzeb?

Podstawowa ochrona powinna pokrywać spłatę zobowiązania w razie śmierci — suma równa saldu kredytu. Dodatki jak poważne zachorowanie czy niezdolność do pracy mają sens, gdy brak innych zabezpieczeń finansowych lub gdy utrata dochodu zagraża rodzinie.

Kiedy warto wykupić dodatek od niezdolności lub poważnych chorób?

Gdy posiadasz stałe zobowiązania i brak oszczędności na pokrycie rat w dłuższym okresie. Dodatek chroni przed utratą płynności po utracie zdolności zarobkowej, ale zwiększa składkę — ocenić trzeba prawdopodobieństwo ryzyka i budżet domowy.

Jak skutecznie obniżyć koszt ochrony do kredytu?

Porównaj oferty banku i rynku, negocjuj marżę kredytu, wybierz rozliczanie składki od salda zadłużenia, dopasuj sumę do malejącego długu i unikaj niepotrzebnych dodatków. Regularne przeglądy polisy po zmianie stanu zdrowia lub sytuacji finansowej mogą przynieść oszczędności.

Czy można negocjować warunki polisy z bankiem?

Tak — zwłaszcza przy większych kredytach warto negocjować warunki sprzedaży łączonej, możliwość zastosowania polisy zewnętrznej i sposób rozliczania składek. Banki często dopasowują ofertę, by pozyskać klienta.

Co oznacza dopasowanie sumy i okresu ochrony do malejącego salda?

Oznacza ustalenie sumy ubezpieczenia, która maleje wraz z harmonogramem spłaty kredytu, co obniża składkę. Alternatywnie można wybrać polisę ze stałą sumą — droższą, ale prostszą administracyjnie.

Jak upewnić się, że nie płacę za zbędne dodatki?

Przeczytaj OWU, wypisz wszystkie ryzyka objęte polisą, porównaj z własnymi potrzebami i zapytaj o opcję rezygnacji z konkretnych rozszerzeń. Doradca niezależny lub broker ubezpieczeniowy pomoże ocenić konieczność poszczególnych świadczeń.
Ocena artykułu
Oddaj głos, bądź pierwszy!
Kredyt hipoteczny w Banku Pekao

Kredyt hipoteczny

Sprawdzam